Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Một nghiên cứu lớn về những thay đổi cảnh quan ở rừng Amazon của Brazil đã làm sáng tỏ nhiều mối đe dọa môi trường mà quần xã sinh vật phải đối mặt - nhưng cũng mang lại những cơ hội đáng khích lệ cho sự bền vững sinh thái trong khu rừng nhiệt đới đa dạng sinh học nhất thế giới.



Các phát hiện của nghiên cứu rất quan trọng vì khi Amazon tiến gần hơn đến “điểm tới hạn”, các phát hiện này cung cấp cơ sở bằng chứng mạnh mẽ để thông báo các ưu tiên bảo tồn và tái tạo cần thiết khẩn cấp trong rừng. Nghiên cứu chỉ ra lợi ích có thể đạt được thông qua một loạt các hành động ngăn chặn nạn phá rừng.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), được thực hiện bởi một nhóm các nhà khoa học quốc tế đến từ Brazil và Anh. Họ đã xem xét các tác động sinh thái gây ra bởi những thay đổi mà con người đang thực hiện đối với cảnh quan rừng ở hai khu vực thuộc Bang Pará của Brazil - Santarém và Paragominas.

Trưởng nhóm nghiên cứu, Tiến sĩ Cássio Alencar Nunes đến từ Đại học Federal de Lavras ở Brazil và Đại học Lancaster ở Vương quốc Anh cho biết: “Mặc dù trọng tâm cho đến nay là nạn phá rừng, nhưng chúng tôi biết cảnh quan rừng nhiệt đới đang bị thay đổi bởi nhiều hoạt động của con người. Những thay đổi này bao gồm mất rừng và suy thoái rừng nguyên sinh, ví dụ như thông qua khai thác và đốt cháy rừng có chọn lọc, nhưng ngay cả những cảnh quan bị chặt phá cũng đang thay đổi do việc bỏ hoang nông nghiệp dẫn đến rừng thứ sinh mọc lại. Kết quả là nhiều cảnh quan nhiệt đới hiện là mảnh đất không có rừng sử dụng và rừng nguyên sinh bị suy thoái”.

Bằng cách điều tra tốc độ chuyển đổi giữa các mục đích sử dụng đất khác nhau và tác động của chúng đến điều kiện sinh thái, các nhà nghiên cứu đã xác định những chuyển đổi phổ biến và có tác động sinh thái cao, cũng như những chuyển đổi có tác động lớn nhưng ít xảy ra hơn.

Tiến sĩ Alencar Nunes cho biết: “Kết quả của chúng tôi đã cho thấy sự hiểu biết phong phú hơn về cách mọi người đang ảnh hưởng đến Amazon và hệ sinh thái của nó”.

Thu thập dữ liệu từ 310 mảnh đất, các nhà nghiên cứu đã xem xét những thay đổi ảnh hưởng đến đa dạng sinh học như thế nào, kiểm tra hơn 2.000 loài cây, dây leo, chim và côn trùng. Họ cũng xem xét các đặc tính của carbon và đất.

Các nhà nghiên cứu cũng sử dụng dữ liệu được công bố từ năm 2006-2019 về mức độ thay đổi nhanh chóng của cảnh quan trong thập kỷ qua.

Kết quả của họ cho thấy sự chuyển đổi từ rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh sang đồng cỏ thông qua phá rừng lên tới 24.000 km² mỗi năm. Họ phát hiện ra rằng độ phong phú về loài của hầu hết các nhóm đa dạng sinh học đều giảm từ 18 đến 100% trên các mảnh đất nơi rừng nguyên sinh hoặc thứ sinh đã được chuyển đổi thành đồng cỏ hoặc nông nghiệp cơ giới hóa. Chuyển đổi từ rừng sang nông nghiệp cơ giới hóa có tác động sinh thái nhiều nhất nhưng ít xảy ra hơn so với chuyển đổi rừng sang đồng cỏ.

Tiến sĩ Alencar Nunes cho biết: “Việc phá rừng nguyên sinh để tạo đồng cỏ là sự thay đổi sử dụng đất có hại nhất ở vùng Amazon của Brazil. Kết quả của chúng tôi cho thấy việc chuyển đổi từ rừng nguyên sinh sang đồng cỏ luôn được xếp vào loại có tác động lớn đối với đa dạng sinh học, lưu trữ carbon và các đặc tính của đất. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng và cấp bách của việc chống nạn phá rừng đang ngày càng gia tăng trong nhiều năm qua”.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng cho thấy những cơ hội cho những hành động tích cực, ví dụ như nêu bật tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng thứ sinh và để rừng trưởng thành. Họ phát hiện ra rằng sự đa dạng của cây lớn tăng gấp đôi và sự đa dạng của cây nhỏ tăng lên 55% khi các khu rừng thứ sinh non trở nên già hơn 20 năm - mang lại sự đa dạng sinh học và tăng dự trữ carbon.

Các kết quả khác cho thấy các dạng suy thoái ít rõ ràng hơn đang ảnh hưởng đến hệ sinh thái của Amazon. Họ phát hiện ra rằng việc thay đổi giữa các loại hình canh tác, từ chăn nuôi gia súc sang nông nghiệp cơ giới hóa thâm canh hơn, cũng làm giảm đa dạng sinh học, với sự đa dạng của kiến ​​và chim giảm lần lượt là 30% và 59%.

Tiến sĩ Alencar Nunes cho biết: “Đây là những phát hiện quan trọng vì chúng cho thấy có vô số hành động có thể được thực hiện để bảo vệ và cải thiện hệ sinh thái của Amazon. Khi nông dân chuyển đất từ ​​đồng cỏ sang trồng cây bằng các phương pháp nông nghiệp cơ giới hóa, điều này cũng tác động đến đa dạng sinh học, nhưng nó là một quá trình bị che giấu phần lớn khi so sánh với nạn phá rừng. Bằng cách giảm diện tích đất được chuyển sang canh tác cơ giới và cho phép rừng thứ sinh mọc lại, chúng tôi có thể mang lại lợi ích phục hồi sinh thái đáng kể ở Amazon. Phân tích của chúng tôi giúp xác định và ưu tiên các hành động địa phương và khu vực cần thiết để Amazon phát triển tốt hơn”.

Đồng tác giả Jos Barlow, Giáo sư Khoa học Bảo tồn tại Trung tâm Môi trường Lancaster của Đại học Lancaster, nhấn mạnh rằng nghiên cứu này có ý nghĩa sâu sắc hơn đối với chính sách và bảo tồn.

Ông nói: “Kết quả của chúng tôi nhấn mạnh một lần nữa tầm quan trọng của việc giải quyết nạn phá rừng, vì đó là những lợi ích bổ sung của việc tránh suy thoái và nâng cao tính lâu dài của rừng thứ sinh. Tuy nhiên, để đạt được điều này sẽ đòi hỏi phải thay đổi cách thức quản lý Amazon hiện tại, bao gồm sự tích hợp tốt hơn nhiều giữa khoa học, chính sách và thực tiễn địa phương. Chúng tôi cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải tập trung vào đa dạng sinh học cũng như carbon trong các khu rừng nhiệt đới. Trong ba thành phần hệ sinh thái mà chúng tôi đã phân tích, đa dạng sinh học bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi các thay đổi sử dụng đất”.

Lê Hồng Vân (Theo sciencedaily)



30863